AFYONKARAHİSAR 'DA  "GEZEKLER" ve "EV SOHBETLERİ"

 Afyonkarahisar köklü bir kültüre sahiptir. Afyon'umuz Anadolu'nun en güzel yerinde yer alan güzel bir şehirdir. Şehrimizde tarih ve tabiat iç içedirdir. Hem maddi ,hem manevi güzellikleri içinde bulundurur. Afyon 'kale'siyle, Ulu Camisi ile Mevlevi Camisi ile Gedik Ahmet Paşa İmaret Külliyesi ile göz doldurur. Afyon'da gezen bir yabancı tarih içinde tarih yaşar.

Manevi önderler olarak Sultan Divânî Mehmet Semaî  , Şemsettin Karahisârî ,
başta olmak üzere Devrane Sultan, Yarenler Sultan ,Askerî Baba, Abdurrahim Mısri gibi  yüzlerce Allah'ın sevgili kulları bu topraklarda yaşamışlardır. İnsanlara faydalı olmak için sohbetler yapmışlar, nasihatlar vermişler, eserler yazmışlardır. Tarih itibariyle en yakın zamanda Profesör Kâmil Miras (Sahih-i Buharî'nin şerhini ve açıklamasını  yapan âlimdir.)  Şair Osman Atilla, rahmetli Cemal  Eğretli Hoca gibi şahsiyetler Afyon'unmanevi dinamikleridir,  Afyon'da kültürümüz nesilden nesile maddi ve manevi olarak aktarıla aktarıla günümüze kadar gelmiştir. Bu değerlerin bir kısmı zaman içinde erozyona uğramış veya değişmiş ,bir kısmı ise hâlâ devam etmektedir. Afyonkarahisar gezekleri bunlardan biridir .

"Gezek ve  ev sohbetlerini" daha iyi anlaşılsın diye soru ve cevap şeklinde Afyon'umuzun gezek kültürüne âşinâ olan bir büyüğümüzle konuştuk .Soru sorduk. Cevap aldık. 

SORU: Gezek. ne demektir? CEVAP:Her yaştan insanın aralarında gruplaşarak, bilhassa uzun kış gecelerinde  zamanı değerlendirmek için aralarında düzenledikleri ev toplantılarına verilen addır. 
SORU: Gezek'in başka isimleri de var mıdır? CEVAP:Evet Vardır. Meselâ Çankırı ,Sandıklıve Simav'da 'Gezek'  demezler, 'yâren gecesi 'derler. Gaziantep veya Urfa'da 'sıra gecesi 'derler. SORU : Afyon'da gezek kültürü ne zaman başlamıştır? CEVAP :Bizim köklü bir kültürümüz vardır .Afyon tarihi bir şehirdir. Germiyanoğlu, Anadolu Selçukluları, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemini yaşamış bir şehirdir, Afyon. Mesela, Mevlânâ Celâleddin Rûmî Afyon'a gelmiş oğullarının sünnet düğününü Afyon'da yapmıştır. Tâ o zamanlardan günümüze kadargezek ve sohbet kültürü nesilden nesile devam ede ede bugüne gelmiştir. 

SORU : Gezekler hangi amaçla yapılır ve gezek çeşitleri nelerdir? 
CEVAP :  Gezekleri ve ev sohbetlerini  4-5 gruba ayırabiliriz. Birincisi; SÜLÂLE ,AİLE  SOHBET ve GEZEKLERİDİR.   Akraba ve aile bağlarını güçlendirmek için yemekli veya yemeksiz olarak bir akrabanın evinde toplanılır. Genelde 15 günde bir yapılır. Çocuklar kaynaşır, akrabalık bağları güçlenir. Bilgi alışverişi olur. Kızgınlık, kırgınlık, geçimsizlik, varsa ortadan kaldırılır .Âilenin büyükleri gençlere
tavsiye ve öğütler verir, tecrübeler aktarılır.Âile büyüğü kadınlar genç kadınlara el işi öğretirler, erkekler ise kendi arasında günün meselelerini saygı çerçevesine görüşürler. Ne yazık ki günümüzde aile yapısı  gevşemiş ve aile gezeklerinin sayısı azalmıştır.
 SORU: Biraz da arkadaş gezeklerinden bahsetseniz . CEVAP :Ikinci grubu arkadaş gezekleri oluşturur. Peygamberimiz(s.a.v.) Efendimiz "İnsan sevdiği ile beraberdir." buyurur. Denilmiştir ki "söyle bana arkadaşını, söyleyeyim sana kim olduğunu.." İnsan anasını, babasını, kardeşlerini kendisi seçmez. fakat arkadaşlarını,eşini ve işini  kendisi seçer. Seçeceğin arkadaşın akıllı olmalıdır. Güzel ahlâklı  olmalıdır.  Kötü insan bize kötülüğü bulaştırır.

 aynı yaşta 12-15 yaşlarındaki arkadaşın bir araya gelmesi ile arkadaş gezeceği ve sohbet gurubu oluşturulur.
Gezek içinde en kıdemli ve sözü en tesirli kişi gezek başkanlığını yapar. Gençlere yön verir... Arkadaş gezek grubu eğlenceye dayalı olursa, yüzük oynama, bilmece sorma, veya helva çekme gibi bir şeyler yapılabilir. Bazen şarkı, türkü söylemek veya fıkra anlatmak ile sohbet devam eder .Günün ikramı  ne ise o ikram  kabul edilir.Bir hafta veya onbeş gün sonra buluşmak üzere bir sonraki gezeğin  yeri belirlenir. Böylece gece değerlendirilmiş olur. 

SORU :
DINİ SOHBET 
GEZEK gruplarından bahsetseniz..  
CEVAP : Bu sohbet grubu,  daha çok dini  meselelerin konuşulduğu sohbet ağırlıklı olan gezek grubudur .Bu gezek grubu  "Din nasihattan ibarettir", inancıyla görüşmek, konuşmak, bilgi paylaşmak, dertleşmek, müslümanlık hakkında veya tarihimiz ile ilgili malûmat ve birikim edilmek için haftada bir gün bir araya gelen  guruptur.  Yaş ortalaması yirmibeşi aşmış kişilerden yetmişine gelmiş, güngörmüş kişiler bu gruba katılırlar. Her hafta ayrı bir yerde bir sohbet hocası başkanlığında bu toplantılar olur. 
SORU : Sohbet gezeklerinde neler konuşulur? Neler okunur? Neler yenir, neler içilir? 

CEVAP : Sorulara tek tek cevap vermek gerekir. Sohbetler genelde KUR'AN- I  Kerîm ağırlıklıdır. Sohbet başkanı olan kişi ya esnaftan birisi o veya dînî bilgisi çok olan kendini geliştirmiş biri de olabilir. Belli bir yeri veya sureyi KUR'AN-ı  Kerim'den Okur,  kişiler  ve geziye katılanlar dinlerler . Okunan   yerin anlamı verilir.   Gerekirse   gezeğe  katılanlar tek tek okurlar. Varsa yanlışlar düzeltilir. 
Peygamber Efendimizin hayatından örnekler verilerek o gece tamamlanmış olur .Bu dini sohbet Gezekleri bazan sadece çay ikramı ile olur, bazan da her ne ise verilen ikramlar kabul edilir, yenilir, içilir. Genelde  Hadis-i Şerif kitaplarından  hadisler okunur. Çok önceleri ise bilhassa köy odalarımızda adına gezek denmese bile "Altıparmak Peygamberler Tarihi "  veya "İrşad "isimli tasavvufi eserler odalarda okunur idi .Şayet  namaz   ve hac  gibi meselelere bilgi ihtiyacı varsa, Ömer Nasûhi Bilmen'in 'İslam İlmihali 'okunur idi .
SORU :SOHBET gezekleri bazen yemekli olur demiştiniz.

CEVAP : Evet  gezekler   bazen yemekli olur ise misafir olunan kişinin ekonomik durumuna göre  sıra yemekleri yenir, sonunda dua edilerek "tekrar" "tekrar" sofraların kurulması şaka yoluyla istenir. Sohbet sonrası çaylar içilir, Asr Sûresi sesli olarak okunur.  Asr suresini sesli şekilde okuyan kişinin mekanında bir sonraki gezek yapılır. Böylece Asır sûresini okuyan gezeğin kimde olduğunu da işaret etmiş olur. 

SORU : Afyon'da gezek kültürünün en önemli şahsiyeti olarak kimler zikredilebilir? CEVAP : Yaşı 70'i  aşan Afyon'lu kişilerden kime sorarsanız  sorun ,Hacı Cemal Eğretli, hocayı işaret eder. Cami sohbeti olarak rahmetlilerden Afyon eski müftülerimizden Celal Yıldırım ve rahmetli Haydar Hatipoğlu hocamızı ve din görevlisi olarak da rahmetli Talat Koçak hocamızı ve rahmetli Hafız Ali Gündoğan hocamızı rahmetle anarız. SORU: Yaşayan gezek  ve sohbet hocası olarak kimlerden bahsetmek isterseniz? 
CEVAP : Allah'ın dinini anlatmak için gayret gösteren büyüklerimizi ve hocalarımızı saygıyla anarız. "Allah hepsinden razı olsun" deriz. Onların kimler olduklarını söylemek zordur.Gezege katılanların herbiri zamanla kendilerini yetiştirmiş    kişiler olduğu için  sohbet yapabilirler.

Asıl olan gezek grubuna  faydalı olmaktır. 
SORU : Gezeklerde siyaset ve hükümet işleri konuşulur mu? CEVAP : Bazen bu meseleler gündeme gelse de  söz, çok kısa kesilir, bazen duymamazlığa gelinir. Gezeğin manevi havasına zarar vermemek için "herkesin görüşü kendisini bağlar" denilir, konu değiştirilir. Huzuru bozan ve iyice fanatik görüşe sahip olanlar  ise ,ya gezekten veya sohbetten kendiliğinden ayrılır veya ikaz edilerek sessiz kalması sağlanır.   

SORU  :Hacı Celâl Eğretli Hocanın bilinmeyen bir hatırası var mıdır? Neler söylersiniz ? CEVAP :Hacı Cemal hocamız sohbet için Afyon Merkezden tâ Büyük Kalecik Köyüne merkep sırtında gider, fakat yanında bir dilim ekmek ile bir parça peyniri götürür. Yolda acıkınca onları yer, fakat köylüler Hoca Efendi geliyor diyerek hazırlık yaparlar, tavuk keserler et pişirirler de hoca efendi lütfen birkaç lokma yer, fakat sofraya pek el sürmez." Hocam sizin için hazırladık" denilince de "size afiyet olsun .Ben yolda çıkımda (heybemde) getirdiğim yiyeceğimi yedim ,şayet sizin hazırladığınız sofraya iştahlı bir şekilde oturursam, söyleyeceğim güzel şeyleri diyemem der". Böylece fedakarlık örneği olur. Kıimseye  karşı  boyun bükmez,   

SORU : Gezekler bazen de eğlenceli olurmuş. Ne dersiniz ? CEVAP : Uzun kış gecelerinde tel helva çekmek, arabaşı  yemek ,mısır patlatmak gibi..... Bunlar kışın olur türkü veya ilahiler söylemek veya kaside, veya şiirler okumak... gezeklerin  en neşeli yerleridir. Gezekler kışın evlerde olduğu gibi yazın bağ ve bahçelerde yapılanabilir. 

SORU : Değerli ağabeyim,  Kıymetli hocam.. Bize Afyon gezekleri ve sohbetleri ile ilgili bilgi duygu ve görüşlerinizi aktardınız .Size teşekkür etmekle beraber gezekler ve ev sohbetleri hakkında günümüzün insanına gencine ve yaşlısına neler söylemek isterseniz.? CEVAP : Gezek kültürünü devam ettirmeliyiz. Gezeklerden ekonomik, maddi veya siyasi menfaat beklememeliyiz. Din ,tarih ve kültürümüzü gelecek nesillere bir nebze de olsa gerek kültürü ile aktarmalıyız. Gezeklerimiz birleştirici olmalı,kesinlikle boş lafa yer verilmemelidir. Anlatılmak istenen şeylerin hepsinden bir nebze bahsettik. Devletimizin birlik ve beraberliğine ve milletimizin huzur ve mutluluğuna zarar vermeyen bu tür oluşumları güzel karşılamak gerekir. Bunların adına ister gezek deyiniz, ister yaren gecesi deyiniz, isterseniz sıra gecesi deyiniz. Bunların hepsi kültürümüzün bir yansımasıdır. Hocam verdiğiniz bilgilerden dolayı çok teşekkür ederim. Sağ olun ,var olun.